ถือศีลอดยืดอายุขัย

พวกเราหลายคนหากมีใครมาถามเรื่องวันคริสต์มาส วันวาเลนไทน์ หรือแม้กระทั่งวันตรุษจีน กินเจ เชงเม้ง มักตอบได้ฉาดฉานเหมือนเป็นวันสำคัญของไทยยังไงยังงั้น แต่หากถามว่าแล้วรู้ไหมว่าเดือนรอมฎอนของมุสลิมหรือผู้ที่นับถือศาสนาอิสลามปีนี้เริ่มต้นเมื่อไหร่คงจะอ้ำอึ้งตอบไม่ได้ แต่ไม่เป็นไรผมจะช่วยตอบแทนให้ก็แล้วกันว่ารอมฎอนน่าจะเริ่มต้นวันที่ 28 มิถุนายน 2557 ขึ้นอยู่กับว่ามีใครมองเห็นจันทร์เสี้ยวหรือเดือนขึ้นหนึ่งค่ำในคืนวันที่ 27 มิถุนายนหรือเปล่า

เรื่องอย่างนี้ผมไม่แปลกใจหรอกครับ ไม่สงสัยด้วยซ้ำว่าเหตุใดผู้คนนอกประเทศมุสลิมจึงรู้จักวันหรือเดือนสำคัญในศาสนาอิสลามน้อยนัก เหตุผลเป็นเพราะมุสลิมมักทำอะไรในหมู่คณะของตนเองโดยไม่ประชาสัมพันธ์ให้คนอื่นได้รับรู้ แต่เรื่องอย่างนี้ต่อไปเห็นทีต้องเปลี่ยน เพราะมีข่าวออกมาว่านับจากนี้เดือนรอมฎอนจะกลายเป็นเรื่องราวสำคัญของโลก เป็นเพราะสังคมตะวันตกให้ความสำคัญกับเดือนรอมฎอนมากขึ้น ลองเข้าไปดูในอินเตอร์เน็ต ค้นหาคำว่า Ramadan 2014 จาก Google ดูก็คงเห็น ปรากฏว่าปีนี้มีข้อมูลมากถึง 92 ล้านข้อมูล มากกว่าปีที่ผ่านมากว่าเท่าตัว แสดงว่าสังคมโลกให้ความสำคัญกับเดือนรอมฎอนมากขึ้นจริง

มุสลิมในโลกปัจจุบันมีประมาณ 1,900 ล้านคนอาศัยอยู่หนาแน่นในกว่า 50 ประเทศทั่วโลก ทั้งยังมีจำนวนไม่น้อยในกว่า 110 ประเทศอย่างเช่นประเทศไทยมีมุสลิมไม่ต่ำกว่าห้าล้านคน ในกรุงเทพฯเองมีมุสลิมอาศัยอยู่กว่าสามแสนคน มีมัสยิดจดทะเบียนมากถึง 180 แห่ง เดือนรอมฎอนตามปฏิทินอิสลามของทุกปี หากบ้านใครอยู่ใกล้มัสยิดจะเห็นบรรยากาศของมัสยิดคึกคักเป็นอย่างมาก มีผู้คนแห่แหนกันมาทำบุญมากขึ้น ผู้คนหนาแน่นกันทั้งเดือนโดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลาเย็นจะมีการเลี้ยงละศีลอดกันในทุกมัสยิดกระทั่งกลายเป็นประเพณีของทุกมัสยิดในประเทศไทยในเดือนรอมฎอนไปแล้ว

รอมฎอนคือเดือนที่เก้าตามปฏิทินอาหรับซึ่งใช้วิธีนับเดือนกันแบบจันทรคติโดยไม่มีการทดเดือนกันแบบปฏิทินจีนหรือไทย วันที่หนึ่งของแต่ละเดือนอาหรับคือวันขึ้นหนึ่งค่ำ โดยในประเทศไทยการเฝ้าดูการขึ้นของดวงจันทร์หนึ่งค่ำเป็นเรื่องสำคัญ ทางสำนักจุฬาราชมนตรีจัดทำเป็นประกาศแจ้งพี่น้องมุสลิมในประเทศถึงวันที่หนึ่งทุกเดือน ผลของการนับเดือนและปีในลักษณะนี้ทำให้ปีในปฏิทินอาหรับมีจำนวนวันประมาณ 254 วันกับ 6 ชั่วโมง น้อยกว่าวันตามปฏิทินสากล 11 วัน

ด้วยเหตุนี้จึงทำให้เดือนรอมฎอนในแต่ละปีมาถึงเร็วกว่าปีก่อน 11-12 วัน โดยปีนี้การดูการขึ้นของเดือนจะทำกันในวันที่ 27 มิถุนายน 2557 วันที่หนึ่งเดือนรอมฎอนจึงน่าจะเป็นวันที่ 28 มิถุนายน หากมองไม่เห็นดวงจันทร์ขึ้นหนึ่งค่ำ วันที่หนึ่งของรอมฎอนจะกลายเป็นวันที่ 29 มิถุนายน นับจากวันที่หนึ่งเดือนรอมฎอนเป็นต้นไปเป็นเวลาหนึ่งเดือน มุสลิมทั่วทั้งโลกจะพร้อมใจกันถือศีลอดทุกวัน โดยจะหยุดการถือศีลอดในวันที่หนึ่งของเดือนถัดไป

ในเดือนรอมฎอน มุสลิมจะละเว้นการกินการดื่มทุกชนิด ไม่มีอาหารหรือน้ำผ่านเข้าปากตลอดทั้งวันนับตั้งแต่ช่วงเวลาแสงเงินแสงทองจับท้องฟ้าซึ่งในประเทศไทยจะเป็นเวลาประมาณตีสี่ครึ่ง อดจนกระทั่งถึงพระอาทิตย์ตกซึ่งเป็นเวลาประมาณหกโมงครึ่งช่วงเวลาเย็น อดอาหารอดน้ำกันทั้งวันนานเกือบ 14 ชั่วโมง นอกจากนี้ยังต้องงดกามกิจในเวลากลางวัน อดปากอดคำในเรื่องการติฉินนินทา อดใจในความคิดอกุศล หมั่นอ่านคัมภีร์ จะว่าเป็นเดือนแห่งการถือศีลทำบุญให้ทานก็คงไม่ผิด

การถือศีลอดในเดือนรอมฎอนเป็นหลักปฏิบัติสำคัญของมุสลิม ทำเพื่อแสดงความกตัญญูต่อพระผู้เป็นเจ้าอีกทั้งเพื่อการมีสุขภาพที่ดีของตนเอง ประโยชน์ที่ได้เพิ่มเติมคือผู้ถือศีลอดจะเข้าใจความหิวโหยของผู้ที่ขาดอาหารได้ดี เกิดความเห็นอกเห็นใจผู้ที่ขาดแคลน เดือนนี้ทั้งเดือน มุสลิมจึงทำบุญทานกันค่อนข้างมาก เป็นเดือนแห่งการทำกุศลอย่างแท้จริง

มีประโยชน์ของการถือศีลอดตลอดหนึ่งเดือนในรอมฎอนอีกอย่างหนึ่งคือมีรายงานวิจัยนำเสนออยู่หลายครั้งว่าการถือศีลอดแบบอิสลามหากทำอย่างถูกต้องจะช่วยยืดอายุขัยของคนเราให้ยืนยาวขึ้น โดยล่าสุดเร็วๆนี้เองมีงานวิจัยของที่ทำในสัตว์ทดลองโดย Adam J. Schindler และคณะแห่งมหาวิทยาลัย Duke สหรัฐอเมริกา ตีพิมพ์ในวารสาร PLoS Genetics เดือนมิถุนายน 2014 มาให้พวกเราดูกัน เป็นการยืนยันอีกครั้งว่าการอดอาหารอย่างสิ้นเชิงในช่วงระยะเวลาหนึ่งจะช่วยยืดอายุขัยได้จริงๆ

สัตว์ทดลองที่ใช้คือ C. elegans ซึ่งเป็นหนอนพยาธิ์ชนิดหนึ่งนักวิจัยให้อดอาหารอย่างสิ้นเชิงนานสองสัปดาห์จากนั้นจึงเริ่มให้อาหารอีกครั้งหนึ่ง ในช่วงอดอาหารหนักหนาอย่างนั้นหนอนเริ่มเคลื่อนไหวน้อยลงเพื่อลดการสูญเสียพลังงานจากร่างกายให้เหลือน้อยที่สุด เวลาผ่านไปสองสัปดาห์จึงให้อาหารตามปกติอีกครั้ง แล้วความมหัศจรรย์ก็เกิดขึ้นนั่นคือหนอนที่อดอาหารมีอายุขัยยืนยาวกว่าหนอนชนิดเดียวกันที่ไม่ผ่านการอดอาหารถึงสองเท่า

ก่อนหน้านี้เคยมีงานวิจัยในลักษณะเดียวกันทำกับสัตว์ทดลองชนิดอื่นๆไม่ว่าจะเป็นแมลงหวี่ แมลงวัน แมงมุม ปลา หนูทดลอง ลิง ได้ข้อสรุปตรงกันว่าการอดอาหารอย่างสิ้นเชิงแทนที่จะก่อปัญหาต่อสุขภาพกลับทำให้เมแทบอลิซึมต่างๆในร่างกายดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ที่น่ามหัศจรรย์คืออายุขัยของสัตว์ทดลองยืนยาวขึ้นตั้งแต่ 30-200% โดยในการศึกษาวิจัยครั้งนี้กับหนอนพยาธิ์ให้ผลออกมาไม่ต่างกัน

นักวิจัยให้ข้อสรุปว่าการอดอาหารอย่างสิ้นเชิงในระยะเวลาหนึ่งจะส่งผลให้เซลล์ร่างกายปรับตัวเองให้อยู่ในสภาพที่มีความนิ่งต่อสภาวการณ์เปลี่ยนแปลงต่างๆมากขึ้น ในสัตว์ทดลองเป็นอย่างไรในมนุษย์ก็ไม่ต่างกัน นักวิจัยกลุ่มนี้ไม่ได้กล่าวถึงการอดอาหารช่วงระยะเวลากลางวันตลอดเดือนรอมฎอนอย่างที่มุสลิมปฏิบัติกัน แต่ให้ข้อสรุปทำนองเชื่อว่าการอดอาหารช่วยสร้างสุขภาพได้มาก น่าเสียดายที่มุสลิมที่ถือศีลอดจำนวนไม่น้อยไม่ได้รับประโยชน์ที่ว่านี้อย่างเต็มที่สักเท่าไหร่

ตลอดเดือนรอมฎอนของมุสลิมในหลายประเทศรวมทั้งในประเทศไทย กิจกรรมเลี้ยงฉลองในลักษณะของงานบุญมีมากขึ้น ชุมชนมุสลิมส่วนใหญ่มีการจำหน่ายอาหารพิเศษกันในยามค่ำคืน แทนที่จะได้อดอาหารกันกลับปรากฏว่าน้ำหนักตัวของมุสลิมจำนวนไม่น้อยเพิ่มขึ้นในช่วงเดือนรอมฎอนเพราะบริโภคมากขึ้น ดังนั้นใครที่อยากได้ประโยชน์จากรอมฎอนอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย เมื่อเลิกอดอาหารในช่วงกลางวันแล้ว ยามค่ำคืนต้องกินอาหารให้น้อยกว่าปกติ หากทำได้อย่างนี้อายุย่อมยืนยาวขึ้น นักวิจัยเขาเชื่อกันอย่างนั้น

บทความจาก รศ.ดร.วินัย ดะห์ลัน