ท่าเรือไม่ว่าจะเป็นท่าที่ประเทศไหนน่าจะอยู่บนบกบริเวณที่ติดอยู่กับน้ำ หรือไม่ก็ต้องอยู่ในน้ำเพื่อให้เรือที่แล่นไปมาสามารถเข้าเทียบจอดและขนถ่าย คนหรือสินค้าหรืออะไรก็ตามที่อยู่ในเรือให้ออกจากเรือโดยจะขึ้นบนฝั่งหรือย้ายไปยังเรืออีกลำหนึ่งก็ได้ไม่ว่ากัน แต่ท่าเรือที่ว่านั้นทั้งหมดล้วนเป็นท่าเรือปกติ ส่วนท่าเรือที่จะเขียนถึงนี้กลับลอยอยู่บนฟ้า เชื่อมติดอยู่กับบอลลูนที่สามารถรองรับการขนส่งสินค้าที่มีน้ำหนักขนาด มหาศาลได้ ท่าเรือประหลาดที่ว่านี้เป็นแนวคิดของนายเจเรมี ไวเลย์ (Jeremy Wiley) ผู้จัดตั้งบริษัท Tethered Air แห่งสหรัฐอเมริกา

ในเชิงเศรษฐกิจ การขนส่งสินค้าจำนวนมหาศาลจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง หากจะให้ประหยัดกันถึงที่สุดเห็นทีจะเป็นการขนส่งทางเรือข้ามจากมหาสมุทร หนึ่งไปอีกมหาสมุทรหนึ่ง เพราะขนส่งไปได้ไกลไม่จำเป็นต้องสร้างระบบขนส่งทางถนนหรือระบบรางให้สิ้น เปลือง สินค้าจำนวนมากมายสามารถขนส่งจากประเทศหนึ่งผ่านมหาสมุทรหรือทะเลไปยังอีก ประเทศหนึ่งได้ ไม่ว่าจะเป็นประเทศต้นทางหรือปลายทาง ท่าเรือล้วนแสดงบทบาทสำคัญทางด้านการขนส่งที่ว่านี้ทั้งนั้นเพราะเป็นต้นทาง และปลายทางที่สินค้าจะถูกนำเข้าและออกจากเรือ เรือยิ่งลำใหญ่ ยิ่งบรรทุกน้ำหนักได้มากก็ยิ่งกินน้ำลึก การสร้างท่าเรือจึงใช้ทุนมหาศาลเพื่อสร้างท่าเรือน้ำลึกที่ยอมให้เรือสินค้า ขนาดใหญ่เข้าจอดเทียบท่าได้ จากนั้นจึงใช้เครนยักษ์ขนสินค้าเข้าและออกจากเรือ ลงทุนในเรื่องการสร้างท่าเรือกันมากมายหาศาลแล้วยังต้องก่อสร้างระบบถนนและ โลจิสติกส์เชื่อมท่าเรือเข้ากับเมืองและแหล่งอุตสาหกรรมต้องหมดทุนลงอีกมาก ทั้งทำเลที่ตั้ง ทั้งเงินลงทุน ทั้งแหล่งอุตสาหกรรมที่พรั่งพร้อมอย่างนี้เองที่ทำให้ท่าเรือสำคัญๆในโลกนี้ มีอยู่จำกัด ไม่ใช่ว่าประเทศไหนๆเพียงแค่มีเงินก็สามารถมีท่าเรือดีๆกับเขาได้

ปัญหาใหญ่ของเรือขนส่งสินค้าคือศักยภาพในการขนถ่ายสินค้าเข้าและออกจากเรือ ส่วนใหญ่ใช้เครนขนาดใหญ่ให้ทำหน้าที่นี้กันทั้งนั้น อีกทั้งจะต้องมีสถานที่เก็บตู้สินค้าที่มีจำนวนนับพันนับหมื่นตู้ การสร้างท่าเรือดีๆสักแห่งจึงใช้เงินลงทุนมหาศาล ขนาดประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศส่งออกสำคัญยังมีท่าเรือดีๆไม่กี่แห่ง อย่างที่กรุงเทพฯ แหลมฉบัง และที่สงขลา ซึ่งอยู่ทางด้านอ่าวไทยทั้งนั้น ในขณะที่มหาสมุทรใหญ่อย่างอินเดีย ประเทศไทยไม่มีท่าเรือระดับท่าเรือน้ำลึกในบริเวณนี้เลยแม้แต่แห่งเดียว ประเทศไทยเคยวางแผนที่จะมีท่าเรือน้ำลึกดีๆสักแห่งบริเวณทะเลอันดามันเพื่อ จะได้ไม่ต้องพึ่งพาบริการจากท่าเรือปีนังหรือท่าเรือกลังของมาเลเซีย รัฐบาลมีแนวคิดที่จะสร้างท่าเรือที่ปากบารา จังหวัดสตูลเพราะเป็นเขตน้ำลึก มีความเหมาะสมทุกประการ แต่จนแล้วจนรอดก็ยังหาทางสร้างไม่ได้ ด้วยเหตุผลที่ฝ่ายอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมที่พากันต่อต้านบอกไว้ว่าท่าเรือแห่ง นี้ทำลายสิ่งแวดล้อมมากเกินไป หากในที่สุดสร้างไม่ได้เห็นทีจะต้องใช้แนวคิดของนายไวเลย์เป็นคำตอบแล้วล่ะ ครับเพราะไม่ต้องสร้างท่าเรือ อีกทั้งไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ทำได้อย่างนี้นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอาจไม่ต่อต้านเลยก็ได้

วิธีของนายไวเลย์คือจัดหาบริเวณชายฝั่งที่มีความเหมาะสมต่อการจอดเรือ ไม่มีคลื่นลมมากนักจากนั้นจึงสร้างเครนหุ่นยนต์ขนาดยักษ์เชื่อมโยงสายเคเบิล เข้ากับบอลลูนที่ลอยตัวอยู่เหนือผิวทะเล โดยต้องเป็นบอลลูนที่สามารถรับน้ำหนักได้มหาศาล เมื่อเรือจอดสนิทแล้วจึงจัดการนำเครนหุ่นยนต์เหล่านั้นดึงตู้สินค้าออกจาก เรือก่อนที่จะขนส่งไปยังฝั่งจุดใดจุดหนึ่งที่เตรียมไว้หรืออาจจะเป็นหลายจุด ก็ยังได้ ขึ้นกับความสามารถของชายฝั่งที่จะรองรับสินค้า การขนส่งสินค้าขึ้นเรือจะใช้วิธีการเดียวกันนั่นคือใช้เครนยกสินค้าจากฝั่ง ขึ้นไปบนเรือ วิธีการเช่นนี้ทำให้ไม่จำเป็นที่เรือจะต้องจอดเทียบท่าเรือ ลดค่าใช้จ่ายทางด้านการสร้างท่าเรือไปได้มากโข ส่งผลให้ราคาค่าขนส่งลดลง เป็นวิธีการลดค่าใช้จ่ายทางด้านโลจิสติกส์ได้มาก ทำให้ประสิทธิภาพในการแข่งขันของบริษัทและของประเทศเพิ่มขึ้นได้ ระบบท่าเรือลอยฟ้าที่ว่านี้ ทั้งติดตั้งง่ายถอดถอนง่าย สามารถเคลื่อนย้ายไปบริเวณไหนๆก็ได้ ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายลงไปอีก หากต้องการขนส่งสินค้าไปทางภาคใต้ของประเทศไทยแทนที่จะต้องส่งเข้ากรุงเทพฯ หรือแหลมฉบังก่อนเพราะใช้ท่าเรือสงขลาขนส่งสินค้าบางชนิดเสี่ยงเกินไป สินค้าขึ้นฝั่งที่กรุงเทพฯหรือแหลมฉบังแล้วยังต้องขนโดยระบบถนนหรือระบบราง ส่งไปยังภาคใต้ สิ้นเปลืองงบประมาณด้านโลจิสติกส์หลายซับหลายซ้อนอย่างนี้ท่าเรือลอยฟ้าชั่ว คราวเสนอตัวที่จะเข้ามาช่วยแก้ปัญหา

วิธีการที่นายไรเลย์คิดคือจัดการติดตั้งท่าเรือลอยฟ้าชั่วคราวไว้ไม่ไกล จากบริเวณที่ต้องการส่งสินค้า โดยหาชายฝั่งที่น้ำลึกพอและคลื่นลมสงบในการขนส่งสินค้า หรืออาจจะติดตั้งท่าเรือเล็กที่ใช้กันคลื่นกันลม ไม่ต้องถึงขนาดลงทุนสร้างท่าเรือกันใหญ่โตตามแนวคิดแบบเก่า เพียงเท่านี้ก็ได้ท่าเรือลอยฟ้าไว้ใช้ขนส่งสินค้าไม่ไกลจากจุดหมายที่ต้องการแล้ว บอลลูนที่ลอยอยู่บนฟ้าไม่จำเป็นต้องสูงมากนักเอาแค่ความสูงของบอลลูนที่ใช้ ในการถ่ายทอดเกมส์ฟุตบอลเท่านั้น จากนั้นเชื่อมโยงเข้ากับเคเบิลสี่เส้นที่เชื่อมเข้ากับสินค้า การขนส่งโดยอาศัยเคเบิลทั้งสี่เส้นที่ว่านี้ใช้กลไกการทำงานของหุ่นยนต์ ทำให้ตู้สินค้าเคลื่อนที่ไปมาในกรอบของเคเบิลทั้งสี่เส้น หากจะว่ากันไปแนวคิดนี้ไม่ได้เป็นแนวคิดใหม่ โดยทหารสหรัฐใช้ในการขนส่งกำลังพลและยุทโธปกรณ์ระหว่างสงครามอิรักครั้งแรก เพียงแต่ต้องปรับปรุงศักยภาพให้เพิ่มขึ้นเท่านั้น ราคาค่าก่อสร้างท่าเรือลอยฟ้าลักษณะนี้เพียงแค่ 210-300 ล้านบาท เมื่อสร้างขึ้นแล้วยังสามารถใช้งานไปได้หลายปี คิดอยากจะย้ายเมื่อไหร่ก็ย้ายได้ เทียบกับราคาค่าก่อสร้างท่าเรือน้ำลึกก็บอกได้เลยว่าประหยัดค่าก่อสร้างได้ หลายหมื่นล้านบาท เรือขนส่งสินค้าที่จะเข้ามาใช้บริการอาจต้องดำเนินการทีละลำหรือทำได้ไม่มาก เท่ากับท่าเรือของแท้ แต่การขนส่งทำได้รวดเร็ว หากบริหารจัดการดีๆ ความแตกต่างจากท่าเรือน้ำลึกแทบจะไม่มีให้เห็นเลย เรื่องนี้ยังเป็นแค่แนวคิดที่นายไรเลย์มั่นใจว่าสามารถทำได้ และมีตัวอย่างให้เห็นกันมาก่อนแล้ว โดยยังไม่มีการนำมาใช้ในด้านการพาณิชย์จริงๆ หากประเทศไหนในอาเซียนคิดจะทำก็น่าจะทำได้ ยกเว้นแต่ประเทศไทยเท่านั้น ซึ่งในช่วงเวลานี้ไม่ควรคิดอะไรใหม่ แค่คิดเลิกทะเลาะกันให้ได้ก็น่าจะพอแล้ว

 

บทความโดย รศ.ดร.วินัย ดะห์ลัน
07 เมษายน 2557